دیدگاه هاى اجتماعى ابو ریحان بیرونى

ابو ریحان محمد بن احمد بیرونى خوارزمى، از بزرگترین دانشمندان ایرانى، به گفته بیشتر کسانى که درباره او به تحقیق پرداخته ‏اند در سال 362 ق. برابر با 973م. در خوارزم و در خانواده ‏اى گمنام چشم به جهان گشود. از دوران کودکى و نوجوانى او اطلاع چندانى در دست نیست تا بتوان عوامل مؤثر در کیفیت‏ شکل‏گیرى تفکر وى را شناخت. تنها سخنى که راجع به دوران نوجوانى وى مى‏توان گفت مطلبى است که خود در کتاب الصیدنه مى‏گوید: «از همان دوره نوجوانى، به سبب علاقه‏مندى فراوان در دانش‏اندوزى، بر حسب سن و حال، در نهاد خود حظى یافته‏ام و یک شاهد در این مورد بسنده است که یک رومى در سرزمین ما اقامت گزید و من دانه‏ها و تخمها و میوه‏ها و گیاهان و جز اینها را مى ‏آوردم و نامهاى آنها راء;55(( در زبان او، از وى مى‏پرسیدم و مى‏نوشتم‏». همچنین وى از تاثیر بسزاى یکى از ریاضیدانان و منجمان بزرگ ایرانى به نام «ابو نصر منصور بن على بن عراق‏» سخن به میان آورده، که بى‏گمان در شکل‏گیرى اندیشه علمى وى مؤثر بوده است: «پس خانواده عراق از شیرشان مرا تغذیه کردند [کنایه از اینکه بسیار نیکى کردند] و منصور آنها همانند نگهدارى از نهال از من مراقبت کرد».
استاد دیگر او در رشته حکمت و علوم عقلى «عبد الصمد اول‏» بود که سلطان محمود غزنوى پس از چیرگى بر خوارزم در سال 408ق. او را به اتهام باطنى گرى و الحاد به قتل رسانید و قصد داشت‏بیرونى را هم با همان اتهام به استادش ملحق کند، ولى وقتى به او گفته شد که وى سرآمد آن عصر در علم نجوم است و پادشاهان از کسى مانند او بى‏نیاز نیستند، به این دلیل سلطان از قتل او منصرف شد و او را با خود به هندوستان برد. بیرونى از سال 408 تا 421ق. همراه سلطان محمود غزنوى بوده و در مدت اقامت‏سیزده ساله خود در هندوستان توانست زبان سانسکریت را بیاموزد و تحقیقات گسترده‏اى را در باب آداب و رسوم، عقاید و فرهنگ و دیگر جنبه‏هاى علمى و فرهنگى هندوان انجام دهد. وى در همین زمان چندین کتاب را از زبان سانسکریت‏به عربى و بالعکس ترجمه نمود.