نویسنده: Ahmad Reza Babaei - دوشنبه ٢٩ آذر ۱۳۸٩
علی بن محمود استرآبادی ، معروف به میر سید شریف جرجانی ، از عالمان پرآوازه سده هشتم هجری است که سال 740 قمری در روستای طاغو نزدیک استرآباد دیده به جهان گشود و در همان جا به کسب علوم پرداخت و برای تکمیل تحصیلات خود به شیراز و هرات و قاهره رفت.
درباره دوران تحصیل او برخی منابع از بهره گیری وی از دانش قطب الدین رازی (694 766 قمری) سخن به میان آورده اند و چنین می نگارند که وی شرح شمسیه و شرح مطالع را نزد قطب الدین رازی فرا گرفته است ; اما گزارش دیگری نیز حاکی از آن است که به دلیل ضعف پیری و سالخوردگی قطب الدین ، بهره گیری از دانش وی برای جرجانی امکانپذیر نشد و او به راهنمایی این حکیم نامور ، از هرات راهی قاهره می شود تا در آنجا از مجلس درس میرمحمؤد بن مبارک شاه بخاری ، معروف به میرک بخاری (درگذشته به سال 775 قمری) ، که از شاگردان برجسته قطب الدین بود ، بهره مند شود و شرح شمسیه ، شرح مطالع ، و مواقف عضدالدین ایجی را از او فرا گیرد.
وی در سفر دراز خود به قاهره از مجلس درس اکمل الدین محمود بن محمود بابرتی (َ714 - 786 قمری) نیز بهره برد و نزد او حاشیه الهدایه ؤ مرغینانی را فرا گرفت و در میان راه با شمس الدین فناری (751 - 834 قمری) آشنا شد و او جرجانی را در این سفر همراهی کرد.
جرجانی پس از 4 سال تحصیل در قاهره ، راهی زادگاه خود شد و سال 779 قمری ، یعنی هنگامی که 39 سال از عمر خویش را پشت سر نهاده بود ، زمینه سفر به شیراز و تدریس در مدرسه دارالشفای این شهر برای او فراهم شد.
در باره این سفر منابع تاریخی چنین می نگارند که چون شاه شجاع بن مظفؤر خوافی (733 - 786قمری ) در قصر زرد (زر) استرآباد فرود آمد ، میر سیؤد شریف برای شناساندن پایگاه علمی خود ، به اردوگاه او رفت و در آنجا با کمک سعدالدین مسعود بن عمر تفتازانی (712 - 793 قمری) به حضور شاه رسید و شاه در نخستین نشست و گفتگو با او از دانش فراوان وی به شگفت آمد و او را سخت گرامی داشت.
جرجانی به مدت 10 سال در این مدرسه به تدریس و پرورش طالبان علم و دانش همؤت گمارد و سال 789 قمری ، یعنی زمانی که امیر تیمور (763 - 807قمری) استان فارس را به تصرف خود در آورد ، به دستور او راهی سمرقند شد و در آنجا نیز به تدریس اشتغال ورزید.
این سفر بنا به نوشته ؤ قاضی نوراللؤه شوشتری (956 - 1019 قمری چندان با میل و رغبت علامه جرجانی همراه نبود و او رفتن به ماوراؤالنهر را از جمله بلاهای روزگار و عذاب صحبت اشرار آن دیار شمرده است.
گفتنی است که پیش از آمدن میر سید شریف به سمرقند ، سعدالدین تفتازانی در صدر مجالس تیمور جای داشت ، ولی آمدن جرجانی به این شهر، زمینه مناظره و مباحثه را میان این دو دانشمند نامدار فراهم کرد که در نتیجه آن ، میر سید شریف توانست بیش از پیش برتری علمی خویش را بخصوص در مباحث کلامی به اثبات رساند و تفتازانی را مغلوب دانش گسترده خویش کند ،تا جایی که برخی منابع چنین نگاشته اند که شکست تفتازانی در برابر جرجانی ، چنان او را سخت آمد که مرگش را سرعت بخشید و موجب شد او چندی پس از این مناظره ، در سال 793 قمری جهان فانی را وداع گوید.
ادامه مطلب ...
